Adalet Bakanlığı'nın hazırladığı 12. Yargı Paketi, Kurban Bayramı tatili sonrasında TBMM'ye sunulmak üzere son aşamaya gelmektedir. Pakette çekişmeli boşanma davalarında karar mekanizmasının yeniden düzenlenmesi, istinaf ile temyiz aşamalarına hedef süre uygulaması, çocuk suçluluğundaki yaş gruplarına yönelik ceza indirimi değerlendirmesi, dijital dolandırıcılıkta IBAN mağduriyetlerinin önlenmesi, noter yardımcılığı sisteminin kurulması başlıkları öne çıkmaktadır. Düzenlemenin temel hedefi adliyelerdeki uzun süren dosya yükünün hafifletilmesi olarak belirlenmektedir. Aile hukuku uyuşmazlıkları, ticari davalar, iş mahkemesi dosyaları için daha hızlı işleyen süreç planlanmaktadır.
Vatandaşın yargı süreçlerinde karşılaştığı belirsizliklerin azaltılması, dosyaların öngörülebilir takvimle sonuçlanması hedef olarak konulmaktadır. Adliye koridorlarında yıllarca süren dosyaların bıraktığı yorgunluk, paketin sosyal gerekçesini biçimlendirmektedir.
Yargı Paketi Boşanma, İstinaf, Çocuk Suçluluğu Düzenlemeleri
Aile mahkemesi koridorlarındaki uzun bekleyiş, üst mahkemeden karar bekleyen tarafların aylara yayılan endişesi, banka hesabı yüzünden soruşturma dosyasına giren mağdurların telaşı aynı paketin etrafında birleşiyor. Boşanma kararını yıllar sonra alabilen tarafların adliye merdivenlerinde yaşadığı tükenmişlik, taslağın hazırlık zeminini oluşturuyor. Hâkim kararının evlilik sona erdiğine kanaat getirmesiyle daha erken verilmesi seçeneği, milyonlarca aileyi etkileyebilecek değişikliğin merkezine yerleşiyor. Yargı sisteminin günlük yaşama bakan kapısı, yeniden çiziliyor.
Paketin en konuşulan başlığı çekişmeli boşanma davalarına ilişkindir. Mevcut uygulamada boşanma kararı, nafaka, velayet, tazminat başlıkları çoğu zaman aynı dosyada eş zamanlı ilerlemektedir. Yeni modelde hâkimin evliliğin fiilen sona erdiğine kanaat getirmesi halinde boşanma kararının daha erken verilebilmesi planlanmaktadır. Nafaka, velayet, tazminat konularının ayrı süreçlerle yürütülmesi değerlendirilmektedir. Boşanmak isteyen tarafların evlilik bağının resmi sonlandırılması için yıllarca beklemesinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır.
Aile hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuk seçeneğinin pakette yer alabilmesi gündemdedir. Mahkemeye taşınan ihtilafların daha kısa sürede çözüme kavuşturulması temel hedeftir. Her dosya kategorisinde aynı yöntemin uygulanıp uygulanmayacağı yasa metninin Meclis'e sunulmasıyla netleşmektedir. Aile mahkemelerindeki iş yükü düşürülmesi için arabuluculuk mekanizmasının zorunlu uygulama kapsamına alınması ihtimal dahilindedir.
İstinaf ile temyiz aşamasındaki dosyalar için hedef süre uygulamasının genişletilmesi paketin temel kalemlerinden birini oluşturmaktadır. Yerel mahkemelerde uygulanmaya başlanan süre hedeflerinin üst yargı mercilerine taşınması planlanmaktadır. İstinaf bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay'daki dosyaların aylarca beklemesinin önüne geçilecek takvim düzeni üzerinde çalışılmaktadır. Ticari uyuşmazlıklar ile iş mahkemesi dosyaları aynı süre hedefi başlığı altında değerlendirilmektedir.
Çocuk suçluluğu konusundaki yeni düzenleme paketin sosyal politika kanadındaki ağırlığını oluşturmaktadır. 12-15 yaş ile 15-18 yaş gruplarındaki çocukların karıştığı suçlarda ceza indirimi sisteminin yeniden değerlendirilmesi planlanmaktadır. Suç örgütlerinin çocukları yasal istisnalardan yararlanmak amacıyla kullanmasının önüne geçilmesi hedeflenmektedir. Cezai sorumluluk, yaş grupları, örgütlü suç bağlantısı ayrı kategoriler altında incelenmektedir. Çocuk Koruma Kanunu ile Türk Ceza Kanunu'nun ilgili maddelerinde paralel düzenlemeler beklenmektedir.
Dijital dolandırıcılık dosyalarındaki IBAN mağdurları için Türk Ceza Kanunu değişikliği paketin ekonomik suç kanadındaki temel başlığını oluşturmaktadır. Hesabını kullandırdığı için istemeden soruşturma dosyalarına giren kişilerin durumuna yönelik ayrı düzenleme planlanmaktadır. Dolandırıcılık örgütleriyle bilinçli bağı bulunmayan hesap sahipleri için farklı hukuki değerlendirme ihtimali gündeme gelmektedir. Banka hesabı kullanımından kaynaklanan mağduriyetlerin azaltılması, son yıllardaki dijital dolandırıcılık dosyalarındaki artışın doğurduğu mağduriyet tablosunun yargısal yansımasını biçimlendirmektedir.
Noter yardımcılığı sistemi paketin yeni mesleki başlığı olarak öne çıkmaktadır. Hukuk fakültesi mezunlarına yönelik kurulması planlanan sistemde 30 yaş altındaki hukukçuların görev alması hedeflenmektedir. Büyük şehir noterliklerindeki artan iş yükünün azaltılması amaçlanmaktadır. Genç hukukçular için istihdam imkânının yaratılması paralel kazanç olarak öne çıkmaktadır. Uygulamanın görev tanımı, sınav koşulu, çalışma usulü yasa metni üzerinden netleşmektedir.
Avukatlık mesleği tarafındaki düzenlemelerin de pakette yer alma ihtimali avukatlık camiasındaki beklentileri biçimlendirmektedir. Vekalet ücretlerine ilişkin güncelleme, dosya inceleme sürelerinin kısaltılması, baro işleyişine ilişkin teknik düzenlemeler gündemdeki başlıklar arasındadır. Türkiye Barolar Birliği'nin Adalet Bakanlığı'na ilettiği önerilerin paket metnine yansıma derecesi Meclis sunumuyla ortaya çıkmaktadır.
Yargı Paketi'nin TBMM'ye sunulmasıyla düzenlemelerin kesin kapsamı netleşmektedir. Komisyon görüşmelerinin haziran ayında başlaması, yaz tatili öncesinde Genel Kurul oylamasının gerçekleştirilmesi gündemdeki takvim olarak işlenmektedir. Paketin yasalaşmasının ardından mahkemelerde süre hedefi uygulaması, aile hukukunda ayrıştırılmış karar modeli, dijital dolandırıcılık dosyalarında yeni ceza yaklaşımı, noter yardımcılığı kadrolarının açılması paralel uygulama dönemine geçmektedir. Cumhurbaşkanlığı onayı sürecinin ardından yönetmelik düzenlemeleri yayımlanmaktadır.