Görüşmede ABD heyetine başkanlık etmesi beklenen ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsviçre seyahatinin ertelenmesi de sürecin askıya alınmasında etkili oldu. Taraflar arasında kısa süre önce imzalanan mutabakatın ardından başlaması beklenen müzakere süreci, bölgedeki yeni gerilimler nedeniyle belirsizliğe girdi.
İsviçre’deki görüşme, ABD ile İran arasında varıldığı açıklanan mutabakatın uygulanmasına ilişkin ilk teknik müzakere olarak görülüyordu. Ancak İran’ın, İsrail’in Lübnan’daki askeri operasyonlarını sürdürmesini gerekçe göstererek masaya oturmakta isteksiz davrandığı iddia edildi. Tahran yönetiminden görüşmenin iptaline ilişkin resmi ve ayrıntılı bir açıklama gelmezken, diplomasi trafiğinin ne zaman yeniden başlayacağı merak konusu oldu.
Bürgenstock Görüşmesi Neden İptal Edildi
ABD ve İran heyetlerinin İsviçre’nin Bürgenstock kasabasında bir araya gelmesi bekleniyordu. İsviçre Dışişleri Bakanlığı, daha önce yaptığı açıklamada tarafların arabulucu ülkeler ve sürece dahil diğer aktörlerle birlikte anlaşmanın uygulanmasına yönelik ilk temasları gerçekleştireceğini duyurmuştu. Ancak son açıklamayla birlikte toplantıların planlandığı tarihte yapılmayacağı bildirildi.
Beyaz Saray cephesinden yapılan açıklamada, JD Vance’in İsviçre seyahatinin ertelendiği belirtildi. Açıklamada, bu tür müzakerelerin lojistiğinin hiçbir zaman kolay ya da öngörülebilir olmadığına dikkat çekildi. Bu ifade, görüşmenin yalnızca siyasi değil, diplomatik ve güvenlik boyutları nedeniyle de karmaşık bir süreç içinde yürütüldüğünü gösterdi.
İran tarafında ise resmi açıklama yapılmasa da Tahran’ın İsrail’in Lübnan’daki askeri operasyonlarını sürdürmesini protesto ettiği öne sürüldü. İran’a yakın kaynaklarda, saldırıların devam etmesi halinde heyetin İsviçre’deki masaya oturmasının zorlaştığı yönünde değerlendirmeler yer aldı. Bu gelişme, kısa süre önce imzalanan mutabakatın uygulanma sürecine dair ilk büyük kriz olarak yorumlandı.
Görüşmenin iptali, taraflar arasında varılan uzlaşının tamamen çöktüğü anlamına gelmiyor. Ancak 60 gün içinde nihai anlaşmaya ulaşılması hedeflenen süreç, daha ilk aşamada ciddi bir diplomatik sınavla karşı karşıya kaldı. İsviçre ise ilerleyen dönemde taraflara ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu belirterek diplomasi kapısının tamamen kapanmadığı mesajını verdi.
ABD ile İran arasında varıldığı açıklanan mutabakat, bölgesel savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı’ndan ticari geçişlerin yeniden sağlanması, deniz ablukasının kaldırılması, nükleer program ve yaptırımlar gibi kritik başlıkları içeriyordu. Mutabakatın ardından tarafların kısa süre içinde teknik görüşmelere başlaması ve 60 günlük müzakere sürecinde nihai anlaşmaya ulaşması hedefleniyordu.
Sürecin en dikkat çeken başlıklarından biri Hürmüz Boğazı oldu. Küresel petrol ve LNG taşımacılığı açısından büyük önem taşıyan bölgede geçişlerin yeniden başlaması, enerji piyasalarında rahatlama beklentisi yaratmıştı. ABD’nin deniz ablukasını kademeli kaldırması, İran’ın ise ticari gemi geçişlerini kolaylaştırması mutabakatın temel maddeleri arasında yer alıyordu.
Bir diğer kritik dosya ise İran’ın nükleer programıydı. Tarafların, zenginleştirilmiş uranyum stokları, denetim mekanizmaları ve yaptırımların kaldırılması konusunda müzakere yürütmesi bekleniyordu. Ancak İsviçre masasının ertelenmesi, bu başlıklardaki takvimin de gecikmesine neden olabilir.
İmza töreninin iptal edilmesinin ardından ilk tur görüşmelerin de yapılamaması, mutabakatın sahadaki gerilimlerden ne kadar etkilendiğini gösterdi. Özellikle Lübnan’daki çatışmalar ve İsrail’in askeri operasyonları, ABD-İran hattında oluşan diplomatik zemini kırılgan hale getirdi.
Şimdi gözler taraflardan gelecek yeni açıklamalara çevrildi. ABD, diplomatik süreci sürdürmek istediğini belirtirken, İran’ın masaya dönüp dönmeyeceği ve görüşmeler için yeni tarih belirlenip belirlenmeyeceği önümüzdeki günlerde netleşecek. İsviçre’nin arabuluculuk zemininin korunması halinde Bürgenstock görüşmelerinin ileri bir tarihte yeniden gündeme gelmesi beklenebilir.