Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında aylardır devam eden temaslarda kritik aşamaya gelindiği yönündeki bilgiler uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Şubat ayının sonunda başlayan süreçte tarafların önemli konularda ortak zemine yaklaştığı belirtilirken, anlaşma metninin tamamlanması halinde imzaların kısa süre içinde atılabileceği ifade ediliyor. Görüşmeler yalnızca iki ülke arasındaki ilişkileri değil, Orta Doğu’daki siyasi ve güvenlik dengelerini de yakından ilgilendiriyor. Özellikle İran’ın nükleer programı konusunda yürütülen müzakereler sürecin en kritik başlığı olarak öne çıkıyor. Diplomatik kaynaklardan gelen bilgilere göre taraflar ilk çerçeve anlaşma üzerinde uzlaşma sağlamaya çalışırken, daha kapsamlı müzakerelerin ilerleyen dönemde devam etmesi planlanıyor. Sürecin yakından takip edildiği ülkelerin başında ise İsrail geliyor. Tel Aviv yönetimi, İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin gelişmeleri dikkatle izlerken, olası anlaşmanın İsrail iç siyasetinde de yeni tartışmaları beraberinde getirebileceği değerlendiriliyor. Bölgedeki gelişmeler yalnızca siyasi dengeleri değil, enerji piyasalarını ve küresel ticaret yollarını da doğrudan etkileyebilecek nitelik taşıyor.
Nükleer Program Görüşmelerin En Kritik Başlığı Oldu
Taraflar arasında yürütülen görüşmelerde en önemli gündem maddesi İran’ın nükleer programı olarak öne çıkıyor. Diplomatik kaynaklara göre, çerçeve anlaşmanın ardından yaklaşık 60 günlük süreçte bu konunun ayrıntılı şekilde ele alınması hedefleniyor.
ABD'li yetkililer, olası anlaşma kapsamında İran’ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarının kontrol altına alınmasını ve nükleer faaliyetlerin aşamalı şekilde sınırlandırılmasını istiyor. İran ise nükleer programının barışçıl amaçlarla sürdürüldüğünü savunuyor.
Öte yandan Hürmüz Boğazı’nda yaşanan son gelişmeler bölgedeki hassas tabloyu bir kez daha gündeme taşıdı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, İran tarafından gönderildiği belirtilen insansız hava araçlarının etkisiz hale getirildiğini ve gemi trafiğinin kesintisiz sürdüğünü açıkladı.
Olası Anlaşma İsrail Siyasetini Hareketlendirebilir
ABD Başkanı Donald Trump, taraflar arasında hazırlanan çerçeve anlaşmanın kısa süre içinde tamamlanabileceğini açıkladı. Planlanan anlaşma kapsamında Hürmüz Boğazı'nın yeniden tam kapasiteyle ticarete açılması ve buna karşılık ABD'nin İran limanlarına yönelik bazı kısıtlamaları kaldırması gündemde yer alıyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de anlaşma metninin tamamlanmasına çok az kaldığını belirterek süreç sonuçlanmadan içerikle ilgili değerlendirmelerden kaçınılması gerektiğini ifade etti.
İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ise İran’ın nükleer silah sahibi olmaması gerektiğini yineledi. İsrail basınında yer alan değerlendirmelerde, ABD ile İran arasında sağlanacak olası uzlaşının ülke siyasetinde yeni tartışmalara yol açabileceği yorumları yapılıyor.
Görüşmeler kapsamında İran’ın yurt dışında dondurulan varlıklarının serbest bırakılması ve bazı yaptırımların kaldırılması da masadaki başlıklar arasında yer alıyor. Washington yönetimi ise bunun karşılığında İran’ın bölgedeki silahlı gruplara verdiği desteğin sona erdirilmesini talep ediyor.
Tarafların önümüzdeki günlerde atacağı adımların, yalnızca bölgesel dengeleri değil enerji piyasalarından küresel ticarete kadar birçok alanı etkilemesi bekleniyor.