Mustafa Kemal Atatürk’ün 1911 yılında Trablusgarp’ta çekilen bir fotoğrafı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında yayımlanmasının ardından dikkat çeken bir tartışmanın fitilini ateşledi. Osmanlı subayı olarak görev yaptığı dönemde yerel kıyafetlerle görüntülendiği bu kare, ilk yayımlandığında herhangi bir tepki çekmezken, yıllar sonra yabancı bir dergide yer almasıyla birlikte devlet düzeyinde bir kriz haline geldi. Fotoğrafın “genel siyasete aykırı” bulunması üzerine dergi hakkında toplatma kararı alınması, dönemin siyasi atmosferini ve lider imajına verilen önemi bir kez daha gözler önüne serdi. O dönem sıradan görülen bir kare, ilerleyen yıllarda sembolik anlamı nedeniyle tartışmaların odağına yerleşti.
Yabancı Dergide Yayınlanınca Tepki Çekti
Mustafa Kemal Atatürk’ün Trablusgarp’ta bulunduğu dönemde “Gazeteci Şeref Bey” kimliğiyle bölgede görev yaptığı biliniyor. Yerel kıyafetler içinde çekilen söz konusu fotoğraf, ilk olarak 1928 yılında yayımlanan “Türk’ün Altın Kitabı”nda yer aldı ve herhangi bir tepkiye neden olmadı.
Ancak aynı fotoğrafın Fransızca yayımlanan La Turquie Moderne dergisinde kullanılmasıyla süreç tamamen değişti. Devlet kurumları arasında yapılan yazışmaların ardından dergi hakkında toplatma kararı alındı. Kararnamede fotoğraf için “uydurma” ifadesinin kullanılması da dikkat çekti.
Fotoğrafın Temsil Ettiği Anlam Tartışma Yarattı
Resmi gerekçede fotoğrafın “memleketin umumi siyasetine aykırı” olduğu ifade edilirken, uzmanlara göre tartışmanın temelinde teknik doğruluk değil, fotoğrafın taşıdığı anlam yer aldı. Trablusgarp’ta çekilen karede Mustafa Kemal’in Osmanlı subayı kimliğiyle ve yerel kıyafetlerle yer alması, Cumhuriyet döneminde oluşturulan lider imajından farklı bir görünüm sundu.
Bu nedenle fotoğrafın özellikle uluslararası yayınlarda kullanılması hassasiyet oluşturdu. Tarihi karenin kim tarafından çekildiği ise netlik kazanmazken, o dönemde bölgede bulunan bir asker ya da yerel bir fotoğrafçı tarafından çekilmiş olabileceği değerlendiriliyor.
