Sosyal medyada akışa düşen, arkasına fon müzik eklenip duygusal bir ses tonuyla seslendirilen İşan Hüseyni hikayesini mutlaka görmüşsünüzdür. Pakistanlı dünyaca ünlü bir cerrahın fırtına yüzünden uçağının rötar yapması, ardından bindiği kiralık araçla yolda kalıp yaşlı bir kadının kulübesine sığınması ve orada duaların gücüyle karşılaşması anlatılacaktır. Birçok kişi bu hikayeyi gözyaşlarıyla izleyip gerçek sanarak paylaşacaktır. Peki işin aslı ne? Doğrudan söyleyelim: Bu anlatı gerçek bir biyografiye veya tarihi kayda dayanmayacaktır.
Sosyal medyada fırtınalar koparan bu tarz "mucizevi" hikayeler, insan psikolojisinin umuda ve inanca olan ihtiyacını çok iyi manipüle ediyor. Bir içeriğin duygusal yükünün yüksek olması, onun gerçek olduğu anlamına gelmez. Ne yazık ki dijital dünyada empati duygumuz, doğruluk süzgecimizin önüne geçebiliyor.
İşan Hüseyni Hikayesi Gerçek Mi?
İnternet dünyasında turlayan bu tarz metinler aslında modern zaman menkıbeleridir. Hikayenin farklı versiyonlarında doktorun adı, bindiği uçağın rotası veya kadının yaşadığı kasaba sürekli değişecektir. Olayın temelinde kader, tesadüf ve dua teması işlendiği için insan psikolojisini kolayca yakalayacaktır. Ancak uluslararası tıp literatüründe veya biyografi arşivlerinde İşan Hüseyni adında böyle bir cerrahın izine rastlanmayacaktır.
Dikkat ederseniz bu tür anonim hikayelerdeki detaylar coğrafyaya göre sürekli kılık değiştirir. Batı'da isimler Christian Bernard veya Mayo Clinic olurken, Doğu'da Dr. İşan Hüseyni'ye dönüşür. Tıp tarihçilerinin ve arşivcilerin yapmadığı doğrulamayı, sadece fon müziğinin etkisinde kalarak "kesin yaşanmıştır" diye kabullenmek dijital okuryazarlık açısından sınıfta kaldığımı göstörüyor.
Görseller, vurucu seslendirmeler ve duygusal kurgular bir araya gelince dijital mecrada bir şehir efsanesinin doğması birkaç saati almayacaktır. Kısa sürede milyonlara ulaşan bu içerikler, zamanla sanki yaşanmış gerçek bir tarihsel olaymış gibi algılanmaya başlayacaktır.
Yapay zeka seslendirmeleri, stok videolar ve dramatik ney/keman sesleri bir araya geldiğinde ortaya tam anlamıyla bir "etkileşim tuzağı" çıkıyor. Algoritmaların bu tür duygusal kurguları öne çıkarması, sahte bilgiyi gerçek bilginin binlerce katı hızında yayıyor. Günümüz dünyasında bir şehir efsanesi yaratmak hiç bu kadar kolay olmamıştı.
