Türk tiyatro, operet, sinema dünyasının önde gelen kadın oyuncularından Şevkiye May, 23 Mart 1973 tarihinde İstanbul'da 58 yaşında hayatını kaybetmiş Cumhuriyet dönemi sahne sanatçısıdır. 1915 İstanbul doğumlu sanatçı, İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları kadrosunda 1933-1952 yılları arasındaki uzun görevi ile Lüküs Hayat operetindeki performansıyla tanınmaktadır. Sanatçının ölüm sebebi kayıtlarda intihar olarak yer almaktadır. Kişisel gerekçe açık biçimde bilinmemektedir. 1972 yılında Dormen Tiyatrosu'nda 41. sanat yılı jübilesini gerçekleştirmiştir. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedilmiştir. Sinema kariyerinin başlangıç noktası 1933 yapımı Cici Berber filmiyle gerçekleşmiştir.
Sanatçının adı kariyeri kadar yaşamının sonu nedeniyle de araştırma trafiğinde konumlanmaktadır. Türk tiyatro tarihindeki kadın oyuncular arasındaki yerinin yeniden hatırlanması, dönem belgesellerinin dijital platformlardaki yayını ile eski tiyatro afişlerinin sosyal medyada paylaşılmasıyla canlı tutulmaktadır.
Şevkiye May Neden Öldü?
Sahne ışıklarının altında geçen uzun yılların ardından geride ağır bir sessizlik kalıyor. Eski tiyatro afişlerinden sinema arşivlerine uzanan kareler, Şevkiye May adını yıllar sonra yeniden hatırlanan kıymetli bir miras olarak gözler önüne seriyor. Cumhuriyet'in kuruluş yıllarındaki sahnelerden 1970'lerin tiyatro topluluklarına uzanan uzun yolculuk, bir kuşağın sanat hafızasını biçimlendiriyor. Bir dönemin alkışlanan oyuncusu, bugün sanat tarihindeki kalıcı yeriyle anılıyor.
1915 yılında İstanbul'da dünyaya gelen sanatçı, Cumhuriyet'in ilk kuşağındaki kadın oyuncular arasında konumlanmaktadır. Sanat yaşamına erken yaşlarda yönelmesi, mesleki kariyer çizgisinin uzun soluklu yapısının temelini oluşturmaktadır. Tiyatro sahnesi, operet geleneği, sinema çalışmaları kariyerinin temel alanlarını biçimlendirmektedir. Cumhuriyet döneminde şehir sahnelerinde yer alan kadın oyuncular arasında adı sıkça anılmaktadır.
İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları sahne hayatının ana halkasını oluşturmaktadır. May, 1933 yılından 1952 yılına kadar 19 yıllık aralıksız dönemde Şehir Tiyatroları kadrosunda çalışmaktadır. Muhsin Ertuğrul yönetimindeki tiyatro kurumunun temel oyuncu kadrosunda yerini almıştır. 1952 sonrası ayrılışın ardından Yeni Ses, Tevhit Bilge, Münir Özkul, Bulvar Tiyatrosu, Dormen Tiyatrosu gibi özel topluluklarda görev üstlenmiştir. 1963 yılında yeniden Şehir Tiyatroları'na dönüş yapmıştır.
Operet sahnesi sanatçının tanınırlığını artıran ana kanaldır. Cemal Reşit Rey ile Ekrem Reşit Rey'in efsanevi yapımı Lüküs Hayat operetiyle başlayan oyunculuk halkası, dönemin sahne kültüründe güçlü karşılık bulmuştur. Komedi ile müzikal anlatımın iç içe geçtiği yapımlarda görev almıştır. Sahnedeki varlığı uzun yıllar boyunca izleyici hafızasında yer tutmaktadır. Türk operetinin altın çağındaki temsilcileri arasında konumlanmıştır.
Sinema kariyerinin başlangıç noktası 1933 yapımı Cici Berber filmiyle gerçekleşmiştir. Türk sinemasının erken döneminde rol alan kadın oyuncular arasında yer almıştır. Dönemin önemli yapımları arasında sayılan farklı filmlerde görünmüştür. Sinema kariyeri tiyatro kimliğinin gölgesinde kalmış olsa da sanat yaşamının ayrı bir kanadını biçimlendirmiştir. Oyunculuk performansı uzun yıllara dayanan sahne deneyimiyle desteklenmiştir.
1972 yılındaki jübile kariyerin sembolik kapanış eşiğini oluşturmaktadır. Dormen Tiyatrosu'nda gerçekleşen 41. sanat yılı jübilesi, sahneye verdiği yılların resmi taçlandırılma anına dönüşmüştür. Tiyatro camiasının önde gelen isimleri jübile gecesinde sanatçıya saygı duruşunda bulunmuştur. Sahneye yıllarını veren isimler arasında anılması, mesleki ödüllendirmenin somut sembolüne dönüşmüştür. Bir yıl sonra gelen ölüm haberi, jübile gecesindeki kutlamaları ardında acı sürpriz olarak bırakmıştır.
Sanatçının ölüm sebebine ilişkin kesin resmi gerekçe bulunmamaktadır. Ölüm nedeni kayıtlarda intihar olarak geçmektedir. Yaşamının son dönemine ilişkin yalnızlık, sahneden uzaklaşma, kişisel zorluk iddiaları farklı anlatımlarda yer almaktadır. Söz konusu iddialar, kesin neden yerine ihtiyatlı biyografik bilgi niteliği taşımaktadır. Dönemin koşullarında kadın sanatçıların kariyerlerinin son yıllarındaki konumlarına yönelik sosyolojik incelemeler, May'ın hayat öyküsünü tarihsel çerçeveye yerleştirmektedir.
23 Mart 1973 tarihinde İstanbul'daki vefatının ardından cenaze töreni tiyatro camiasının katılımıyla gerçekleşmiştir. Sanatçının kabri Zincirlikuyu Mezarlığı'nda yer almaktadır. Ölüm yaşı 58 olarak kayıtlara geçmektedir. Tiyatro tarihindeki konumu, operet sahnesindeki performansları ile birlikte anılmayı sürdürmektedir.
Türk sahne tarihindeki kadın oyuncuların biyografik kayıtları arasında Şevkiye May adı kalıcı konumunu korumaktadır. Şehir Tiyatroları'nın 90'lı yıllarda hazırladığı arşiv çalışmaları, Cumhuriyet döneminin oyuncu kuşağına yönelik akademik incelemeler, tiyatro müzelerindeki dönem afişleri sanatçının mesleki mirasının kayıt altına alınmasını sağlamaktadır. Operetin Türk sahne kültüründeki tarihsel rolünün yeniden değerlendirildiği akademik çalışmalarda Lüküs Hayat performansının yeri inceleme konusu olmayı sürdürmektedir.
