Son dönemde sosyal medya paylaşımlarında sık sık karşılaşılan kortizol, çoğu zaman yalnızca “stres hormonu” tanımıyla anılıyor. Oysa bu hormonun vücuttaki görevi bundan çok daha geniş alanı kapsıyor. Böbreküstü bezlerinden salgılanan kortizol; enerji dengesinden bağışıklık sistemine, kan basıncından metabolizmaya kadar pek çok sürecin işleyişinde rol alıyor. Gün içinde doğal döngüye göre yükselip düşen bu hormon, stres anlarında daha aktif hale geliyor. Ancak kortizol artışı her zaman günlük gerginliklerle sınırlı kalmıyor. Bazı sağlık tablolarında olağan düzeyin üzerine çıkabilen hormon, kişinin fiziksel ve ruhsal durumunda dikkat çeken değişimlere yol açabiliyor. Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Kliniği’nden Prof. Dr. Hülya Gözü, kortizolün vücuttaki etkilerini, gün içindeki değişimini ve yüksek seyretmesi halinde ortaya çıkabilen belirtileri anlattı.
Kortizol Vücutta Hangi Görevi Üstleniyor?
Kortizol, stres anında devreye giren temel hormonlar arasında yer alıyor. Prof. Dr. Hülya Gözü’nün aktardığına göre bu hormon, “savaş ya da kaç” tepkisini destekliyor ve vücudun stres karşısında ayakta kalmasına katkı sağlıyor. Bunun yanında karbonhidrat, yağ ve protein metabolizmasında da görev üstleniyor. Kan şekeri düzeyini artırarak enerji ihtiyacına yanıt veriyor, bağışıklık tepkilerini düzenliyor ve inflamasyon kontrolünde etkili oluyor. Aynı zamanda damar tonusunu artırarak tansiyon üzerinde de rol oynuyor. Kortizol seviyesi gün boyunca aynı kalmıyor. Sabah saatlerinde daha yüksek seyreden hormon, akşam saatlerine doğru düşüyor. Bu nedenle kortizol ölçümü çoğunlukla sabah erken saatlerde yapılıyor. Hormon düzeyindeki yükselme her durumda günlük stres kaynaklı olmuyor. Prof. Dr. Gözü, bazı hastalıklarda aşırı kortizol üretiminin Cushing sendromuna yol açabildiğini, bunun da adrenal bezlerin fazla çalışması ya da hipofiz bezinden aşırı ACTH salgılanmasıyla ilişkili olabildiğini belirtiyor.
Kortizol düzeyinin yüksek seyretmesi halinde vücutta farklı işaretler görülebiliyor. Yorgunluk, halsizlik, karın çevresinde ve yüzde yağlanma, ciltte incelme, kolay morarma, kas gücünde azalma, hipertansiyon, ruh halinde değişim, depresyon, anksiyete ve adet düzensizlikleri bunlar arasında yer alıyor. Prof. Dr. Gözü, bu tabloyla başa çıkmada yaşam alışkanlıklarının önemli olduğuna dikkat çekiyor. Stres kontrolü, derin nefes çalışmaları, düzenli hareket, dengeli beslenme ve yeterli uyku, kortizol yönetiminde etkili adımlar arasında gösteriliyor. Sosyal medyada sık kullanılan bazı tanımlar dikkat çekse de, kortizol konusu yalnızca dış görünümle sınırlı değil. Hormonun vücutta üstlendiği görevler, günlük yaşamın birçok alanını doğrudan etkiliyor.
